Hasta Hakları Nedir? Türk Hukukunda Güncel Hasta Haklarının Kapsamı ve Hukuki Koruma Yolları

Hasta Hakları Kavramı

Hasta hakları, bireyin sağlık hizmetlerinden yararlanırken insan onuruna uygun şekilde muamele görmesini, bilgilendirilmesini, rızasının alınmasını ve özel hayatının korunmasını amaçlayan temel haklardır. Türk hukukunda hasta hakları; anayasal güvence, uluslararası sözleşmeler, kanunlar, yönetmelikler ve yargı kararları ile korunmaktadır.

Özellikle sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması, özel hastanelerin artması ve tıbbi müdahalelerin çeşitlenmesiyle birlikte hasta hakları ihlalleri de uygulamada önemli uyuşmazlık alanlarından biri haline gelmiştir.

Türk Hukukunda Hasta Haklarının Dayanakları

Hasta haklarının temel hukuki kaynakları şunlardır:

• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

• 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu

• 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun

• Türk Borçlar Kanunu

• Türk Ceza Kanunu

• Hasta Hakları Yönetmeliği

• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

• Biyotıp Sözleşmesi (Oviedo Sözleşmesi)

Anayasa’nın 17. maddesi uyarınca herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Bu düzenleme hasta haklarının anayasal temelini oluşturmaktadır.

Hasta Haklarının Temel Unsurları

1. Sağlık Hizmetine Erişim Hakkı

Her birey sağlık hizmetlerinden adil ve eşit şekilde yararlanma hakkına sahiptir. Hastanın ekonomik durumu, dili, dini, cinsiyeti veya sosyal statüsü nedeniyle ayrımcılığa uğraması hukuka aykırıdır.

Özellikle acil müdahale gerektiren durumlarda sağlık kuruluşlarının hastayı geri çevirmesi ciddi hukuki sorumluluk doğurabilir.

2. Bilgilendirilme Hakkı

Hasta, kendisine uygulanacak:

• Teşhis,

• Tedavi yöntemi,

• Riskler,

• Yan etkiler,

• Alternatif tedavi imkanları,

• Tedavinin sonuçları

hakkında açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirilmelidir.

Eksik veya yanlış bilgilendirme, hekimin aydınlatma yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir ve tazminat sorumluluğu doğurabilir.

3. Aydınlatılmış Onam (Rıza) Hakkı

Tıbbi müdahale kural olarak hastanın açık rızası olmaksızın yapılamaz.

Hastanın:

• müdahaleyi kabul etme,

• reddetme,

• tedaviyi durdurma

hakları bulunmaktadır.

Geçerli bir rızadan söz edebilmek için hastanın yeterli şekilde aydınlatılmış olması gerekir. Uygulamada imzalatılan standart formlar tek başına yeterli kabul edilmeyebilir.

4. Mahremiyet ve Gizlilik Hakkı

Hastaya ait sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veridir. Bu nedenle:

• tıbbi kayıtların korunması,

• üçüncü kişilerle paylaşılmaması,

• muayene gizliliğinin sağlanması

zorunludur.

Kişisel sağlık verilerinin hukuka aykırı paylaşılması hem tazminat hem de cezai sorumluluk doğurabilir.

5. Sağlık Kayıtlarına Erişim Hakkı

Hasta, kendisiyle ilgili tıbbi belgelere erişme ve örnek alma hakkına sahiptir.

Hastane kayıtlarının verilmemesi, değiştirilmesi veya saklanması ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir. Özellikle malpraktis davalarında hasta dosyaları en önemli deliller arasında yer almaktadır.

6. Hekimi ve Sağlık Kuruluşunu Seçme Hakkı

Hasta, imkanlar ölçüsünde:

• hekimini seçebilir,

• değiştirebilir,

• ikinci görüş talep edebilir.

Bu hak özellikle özel sağlık kuruluşlarında daha geniş şekilde uygulanmaktadır.

Hasta Hakları İhlali Sayılabilecek Durumlar

Aşağıdaki durumlar uygulamada sık karşılaşılan hasta hakkı ihlallerindendir:

• Yanlış teşhis,

• Geç teşhis,

• Hatalı ameliyat,

• Bilgilendirme yapılmadan müdahale,

• Rıza alınmaksızın işlem yapılması,

• Hastane enfeksiyonları nedeniyle zarar oluşması,

• Mahremiyet ihlali,

• Sağlık kayıtlarının gizlenmesi,

• Acil hastanın kabul edilmemesi,

• Estetik operasyonlarda yanlış uygulamalar.

Malpraktis (Tıbbi Hata) ve Hukuki Sorumluluk

Tıbbi müdahalenin tıp biliminin gereklerine aykırı şekilde gerçekleştirilmesi halinde malpraktis gündeme gelir.

Hekimlerin sorumluluğu:

• kusur,

• zarar,

• illiyet bağı

unsurlarının varlığı halinde doğmaktadır.

Açılabilecek Davalar

Hasta veya yakınları:

• maddi tazminat,

• manevi tazminat,

• destekten yoksun kalma tazminatı

talep edebilir. Ayrıca ceza hukuku anlamında şikayet ile soruşturma başlatılması mümkündür.

Malpraktis Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme Ayrımı

Malpraktis davaları, devlet hastanesi veya üniversite hastanesi aleyhine açılacak ise Sağlık Bakanlığı ve ilgili hastane idare aleyhine tam yargı davası açılır ve bu davalarda idare mahkemeleri görevlidir. Özel hastane veya klinik aleyhine açılacak malpraktis davalarında ise tüketici mahkemeleri veya genel mahkemeler görevlidir.

Malpraktis davalarında yetkili mahkeme, işlemin yapıldığı yer mahkemeleridir.

Ceza Hukuku Bakımından Sorumluluk

Bazı hasta hakkı ihlalleri yalnızca tazminat değil aynı zamanda ceza sorumluluğu da doğurabilir.

Örneğin:

• taksirle yaralama,

• taksirle ölüme neden olma,

• kişisel verilerin hukuka aykırı paylaşılması,

• görevi kötüye kullanma

gibi suçlar gündeme gelebilir.

Hasta Hakları Başvurusu Nasıl Yapılır?

Hasta hakları ihlali durumunda başvurulabilecek yollar şunlardır:

Hastane Hasta Hakları Birimi

İlk aşamada sağlık kuruluşundaki hasta hakları birimine başvuru yapılabilir.

İl Sağlık Müdürlüğü Şikayeti

Sağlık çalışanları veya hastaneler hakkında idari inceleme talep edilebilir.

CİMER Başvurusu

Sağlık hizmetine ilişkin şikayetler Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi üzerinden iletilebilir.

Arabuluculuk ve Dava Süreci

Özel hastanelere ilişkin uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre:

• tüketici mahkemesi,

• asliye hukuk mahkemesi,

• idare mahkemesi

görevli olabilir. Eğer dava Tüketici mahkemelerinde açılacak ise, dava öncesinde arabuluculuk başvurusunun yapılması dava şartıdır.

Yargıtay Kararları Işığında Hasta Hakları

Yargıtay uygulamalarında özellikle:

• aydınlatılmış onam eksikliği,

• estetik operasyonlarda sonuç sorumluluğu,

• yanlış tedavi,

• geç müdahale,

• eksik kayıt tutulması

konularında sağlık kuruluşları ve hekimler aleyhine önemli tazminat kararları verilmektedir.

Özellikle hastanın yeterince bilgilendirilmediği durumlarda komplikasyon gerçekleşmiş olsa bile sorumluluk doğabildiği kabul edilmektedir.

Sonuç

Hasta hakları, bireyin yalnızca sağlık hizmeti alma hakkını değil; aynı zamanda insan onuruna uygun, güvenli, şeffaf ve hukuka uygun sağlık hizmeti alma hakkını da kapsamaktadır.

Modern hukuk sistemlerinde hasta hakları; insan haklarının sağlık alanındaki yansıması olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle sağlık kuruluşları ve sağlık çalışanlarının hukuki yükümlülüklere uygun hareket etmesi büyük önem taşımaktadır.

Hasta haklarının ihlali halinde ise somut olayın özelliklerine göre idari, hukuki ve cezai başvuru yollarına başvurulabilmektedir.

Her olayın kendi içerisinde değerlendirilmesi önemlidir. Yukarıdaki bilgiler, genel bilgilendirme amaçlı olup hukuki tavsiye niteliğinde değildir. Hak kaybı yaşanmaması için avukat yardımından yararlanılmasını öneririz. İletişim bilgilerimize Anasayfadan ulaşabilirsiniz.